Strona główna | Spis treści |Archiwum
D3 witamina bez tajemnic
W poszukiwaniu rysu historycznego witaminy D i oczywiście jej roli natknąłem się na ciekawą publikację autorstwa znanego i cenionego w naszym kraju naukowca dr. hab. Jacka Łukaszewicza, poświęconą witaminie D3. Była ona opisem jednego z tematów siódmego Festiwalu Nauki, organizowanego wiosną 2003 w Warszawie przez Akademię Medyczną, i zapraszała tym samym do wzięcia udziału w jednym z paneli festiwalu oraz szerszej dyskusji na ten temat. Mimo że od tego czasu upłynęło już kilka lat, publikacja nie straciła swojej ważności, a wręcz przeciwnie, w dobie demonizacji słońca nabrała nowej wartości. Oparta na wiedzy i faktach, może ona dziś pomóc wielu czytelnikom w zrozumieniu bezpodstawności kampanii antysłonecznych, a właścicielom salonów solarium chociaż trochę poprawić humor, jeśli będą oni w stanie odpowiednio sprofesjonalizować i dostosować swoje usługi.
Rys historyczny
Gdy około 400 milionów lat temu kręgowce wyszły z morza na ląd, nowe środowisko okazało się znacznie uboższe w wapń od dotychczasowego. W środowisku wodnym organizmy kręgowców wykorzystywały ten pierwiastek, wchłaniany przez skrzela i powierzchnię ciała, nie tylko jako przekaźnik sygnałów wewnątrzkomórkowych, ale także jako spoiwo mechaniczne, zawarte w szkielecie i utrzymujące właściwy kształt danego organizmu. Tak więc podstawowym warunkiem egzystencji na lądzie stała się możliwość efektywnego wykorzystania tych ubogich źródeł wapnia, które były dostępne w nowym środowisku. Z przyczyn, które do dzisiaj nie są do końca wyjaśnione, w procesie ewolucji wykształcona została ścisła zależność pomiędzy światłem a czynnikiem regulującym jelitowe wchłanianie wapnia, którym okazała się witamina D3.
Skóra, naturalna fabryka D3
Naturalna synteza witaminy D3 ma miejsce w zewnętrznych warstwach powłok skórnych człowieka i zwierząt pod wpływem promieniowania ultrafioletowego UVB zawartego w świetle słonecznym. Surowcem dla niej jest pochodna cholesterolu, 7-dehydrocholesterol. Podkreślić tu należy, że sama witamina D3 (cholekalciferol) nie przejawia żadnej aktywności biologicznej, uzyskuje ją dopiero po następnej dwuetapowej przemianie w formę aktywną: 1,25-dihydroksycholekalciferol, czyli metabolit zwany kalicidiolem. Aktywne metabolity witaminy D pełnią rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, a także odgrywają ważną rolę w procesach proliferacji, dojrzewania i różnicowania komórek.
Niedobory witaminy D3
W przypadku niedoboru witaminy D (ta nazwa obejmuje witaminę D3 i jej odmianę D2) jelitowe wchłanianie wapnia spada, co w pierwszym rzędzie odbija się na budowie i wytrzymałości układu kostnego, a najbardziej widocznym przejawem takiego stanu jest krzywica. Krzywica jest chorobą, której cechą charakterystyczną są różnego rodzaju deformacje szkieletu. W XVIII w. stanowiła ona podstawowy problem zdrowotny dzieci w północnej części Europy. Rozwój miast, zwarta zabudowa odcinająca dostęp światła oraz industrializacja powodująca zanieczyszczenie powietrza przyczyniły się do rozpowszechniania tego wyniszczającego schorzenia.
Na tropach witaminy D3 i jej właściwości
Pierwszym naukowcem, który zwrócił uwagę na znaczenie światła słonecznego w zapobieganiu i leczeniu krzywicy (w 1822 roku), był Jędrzej Śniadecki. Chociaż już w połowie XIX w. stwierdzono, że tran jest skutecznym środkiem przeciwkrzywiczym, to dopiero w 1918 r. społeczność naukowa uznała, że krzywica spowodowana jest niedoborami żywieniowymi. W latach 30. XX w. uczeni angielscy i niemieccy otrzymali syntetyczną witaminę D3 i opisali jej strukturę chemiczną.
Niedobory D3
Oprócz zapobiegania krzywicy prawidłowe zaopatrzenie w witaminę D zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia osteoporozy. Uważa się również, że niedobór witaminy D może sprzyjać powstawaniu niektórych nowotworów oraz że zaburza pracę układu immunologicznego.
Dystrybucja witaminy D3
Na naszej szerokości geograficznej prawidłowe zaopatrzenie w witaminę D uzyskać można poprzez optymalizację wykorzystania promieniowania słonecznego w tych porach roku, kiedy promieniowanie ultrafioletowe UVB dociera do powierzchni Ziemi (wiosna, lato), oraz w wyniku odpowiedniego odżywiania (dieta bogata w ryby morskie), a także suplementacji.
Leszek Kryniewski
wiecej w Solarium 50