Strona główna | Spis treści |Archiwum
Słońce lekiem na cukrzycę
„Let the Sunshine In!” (Wpuśćcie słońce!) – tym cytatem czasopismo naukowe „The Diabetes Educator” zatytułowało opracowanie naukowe na temat znaczenia słonecznej witaminy D3 w prewencji i terapii cukrzycy. Naukowcy podkreślają tu po raz kolejny, jak ważne jest słońce i witamina D, którą nasz organizm dzięki niemu zyskuje w walce z chorobami cywilizacyjnymi. I to nie tylko u dorosłych, ale również u dzieci. Zimą w naszej szerokości geograficznej temat jest tym bardziej aktualny. O tej porze roku w północnej i środkowej części Europy nie ma mowy o naturalnych kąpielach słonecznych, a tym samym o zaopatrzeniu naszego organizmu w słoneczną witaminę D. Dzieje się to za sprawą zbyt dużej odległości Słońca od Ziemi i braku możliwości skutecznej dla nas emisji promieni UVB.
Cukrzycę (łac. diabetes mellitus) można śmiało nazwać chorobą cywilizacyjną. Choruje na nią 5% ludzkości (w 95% przypadków jest to typ 2). W Polsce jest to prawie 2,5 mln osób. Spora część chorych nie jest świadoma istnienia choroby i najczęściej ujawnia się ona zupełnie przypadkowo, podczas wykonywania badań związanych z zupełnie innymi dolegliwościami. Dietetycy i lekarze zaliczają cukier do trzech „białych trucizn” naszego organizmu – pozostałe to sól i mąka. Cukrzyca to zaburzenie metaboliczne, które wywołuje upośledzenie zdolności do produkcji insuliny przez trzustkę. Jest to choroba poważna i przewlekła, która objawia się zbyt wysokim poziomem glukozy we krwi. Nie leczona prowadzi do poważnych powikłań, a nawet do śmierci. Jej powstaniu sprzyjają najczęściej nasze zaniedbania i używki: niewłaściwe odżywianie się, brak ruchu, otyłość, nadużywanie leków i palenie papierosów. Może mieć jednak także podłoże genetyczne. Objawy, które pozwalają rozpoznać chorobę, to: ciągłe zmęczenie, częste oddawanie dużych ilości moczu, chudnięcie pomimo wzmożonego apetytu oraz silne pragnienie. Fakt, że spadający poziom witaminy D podwyższa ryzyko zachorowania na cukrzycę, potwierdzono już wielokrotnie niezależnymi badaniami. Niedobory witaminy D w organizmie hamują zaopatrzenie w insulinę i obniżają tolerancję glukozy. Do takich wniosków doszli naukowcy z National Public Health Institute w Helsinkach. Obserwowali oni 1400 kobiet i mężczyzn przez okres aż 22 lat. W tym czasie u 412 badanych osób rozwinęła się cukrzyca typu II. W wyniku porównania poziomu witaminy D u osób, które zachorowały na cukrzycę, i tych, które na nią nie zachorowały, okazało się, że ryzyko zachorowania na cukrzycę u mężczyzn z niewystarczającym poziomem witaminy D wzrastało o 72%! U kobiet wynik ten był nieco mniej dramatyczny. Do bardzo podobnego wniosku doszli brytyjscy naukowcy, badający ponad 500 osób w wieku od 40 do 69 lat. Trwające 10 lat badania wykazały istotny wpływ słonecznej witaminy D na ryzyko zachorowania na cukrzycę. Deficyt witaminy D i brak kontaktu ze słońcem w dzieciństwie mogą prowadzić do cukrzycy typu I. Jednak mogą one skutkować także dopiero po upływie kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu lat. Slogan reklamowy: „Chrońmy dzieci przed słońcem” staje więc pod wielkim znakiem zapytania. Powinniśmy zredagować go na przykład tak: Zapewnijmy naszym dzieciom za wszelką cenę wystarczającą ilość słońca, ale chrońmy je świadomie przed jego nadmiarem. Potwierdzenie tych badań dotarło również z Kataru. Co ciekawe i zatrważające – nawet w tak słonecznym kraju zdiagnozowano deficyty witaminy D u dzieci. Związek promieni słonecznych i witaminy D z cukrzycą typu I wieku dziecięcego badali ponadto naukowcy z University of California San Diego oraz Booth Hall Children’s Hospital w Manchesterze, o czym pisaliśmy już wcześniej. Kontakt dzieci ze słońcem z roku na rok maleje i dzieje się to zarówno za sprawą silnych kampanii antysłonecznych, jak i wskutek zmian form spędzania wolnego czasu. Konsole gier, komputery oraz zabawy w pomieszczeniach zamkniętych to główna przyczyna deficytów tej witaminy nawet w strefach klimatycznych, gdzie słońce świeci bez przerwy. Najnowsze doniesienia na temat witaminy D i cukrzycy pochodzą z USA. Grupa naukowców z Loyola University w Chicago, analizując dotychczasowe osiągnięcia w badaniach nad witaminą D, cukrzycą i syndromem metabolicznym (stanem przedcukrzycowym), doszli do wniosku, że diagnostyka polegająca na zwalczaniu niskiego poziomu witaminy D to najprostszy i najtańszy sposób walki z tą chorobą. Koszty choroby W 2002 roku przeprowadzono szczegółowe badania CODIE-2 (Cost of Type 2 Diabetes in Europe) dotyczące ponoszonych łącznych kosztów związanych z cukrzycą typu 2. Zgodnie z tą analizą koszt oszacowano na 654 937 474 euro, co stanowiło 8,1% wszystkich kosztów opieki zdrowotnej. W kwocie tej najważniejszą pozycją była farmakoterapia, a ściślej insulinoterapia, która stanowiła dwie trzecie nakładów. Pozostała część dotyczyła hospitalizacji. Przeciętny czas pobytu pacjenta w szpitalu stanowił 6,2 dnia. Bezpłatny, ale jednocześnie kontrolowany kontakt ze słońcem wydaje się rozsądną alternatywą do tych wydatków. Bezpośrednie koszty leczenia cukrzycy w Polsce w 2002 roku przekroczyły 2,5 miliarda złotych, a więc: wizyty u lekarzy różnych specjalności, pobyt i leczenie szpitalne, leczenie ambulatoryjne, badania diagnostyczne, a także nakłady poniesione na leki, w tym na insulinoterapię. Kwota ta dotyczy chorych z cukrzycą typu II, którzy stanowią około 90% diabetyków. Koszty pośrednie są znacznie wyższe. Na te wydatki składają się: koszty wcześniejszych rent i emerytur, koszty zwolnień i czasowej nieobecności w pracy oraz koszty opieki w domu. Jeśli wraz z rozwojem cywilizacji nadal będziemy ograniczać nasz kontakt ze słońcem, to w bliskiej przyszłości możemy oczekiwać dalszego wzrostu wspomnianych kosztów
Groźne deficyty
Badania nad poziomem witaminy D u młodzieży chorującej na cukrzycę dowodzą, że ponad 75% procent tych młodych ludzi wykazuje deficyty tej witaminy – to z kolei konkluzja wyniku badań opublikowana w „The Journal of Pediatrics” ze stycznia 2009. Dr Lori Laffel z Joslin Diabetes Center, jedną z autorek raportu, bardzo zdziwił ten poważny niedobór słonecznej witaminy. Ponownie wykazano, że źródłem tego problemu jest wzrastający w ostatnich latach brak kontaktu ze słońcem. Słońce obniża zatem poziom cukru we krwi. Właśnie dlatego warto w sezonie letnim zażywać kąpieli słonecznych, pamiętając, aby w czasie upalnego dnia nie robić tego w samo południe, kiedy słońce świeci bardzo mocno. Do syntezy witaminy D3 wystarczy 20-30 minut kontaktu naszej skóry z przedpołudniowym lub popołudniowym słońcem. Uwaga! Ponieważ zapotrzebowanie organizmu na wodę w przypadku chorych na cukrzycę jest szczególnie wysokie, należy dbać o to, aby dostarczać wtedy organizmowi odpowiednich ilości płynów.
Joanna Lisowska-Nowak
Źródła:
Reuters Health, Science Daily Sue Penckofer et al., Vitamin D and Diabetes – Let the Sunshine In, The Diabetes Educator, Vol. 34, No. 6, 939-954 (2008), Lori M.B. Laffel, Britta M. Svoren et al., Significant Vitamin D Deficiency in Youth with Type 1 Diabetes Mellitus, The Journal of Pediatrics, Volume 154, Issue 1, Pages 132-134 (styczeń 2009)
Zakład Statystyki Medycznej PZH Warszawa, Raport „Cukrzyca. Strategia postępowania – jak osiągnąć cele w 25 krajach UE” przygotowany przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną (IDF), N.G. Forouhi et al., Baseline serum 25-hydroxy vitamin d is predictive of future glycemic status and insulin resistance: the Medical Research Council Ely Prospective Study 1990-2000, Diabetes. 2008 Oct; 57(10): 2619-25
Paul Knekt et al., Serum Vitamin D and Subsequent Occurrence of Type 2 Diabetes, Epidemiology. 19(5): 666-671, A.Bener et al., High prevalence of vitamin D deficiency in type 1 diabetes mellitus and healthy children. Acta Diabetologica, 10. October 2008